Yücel BAŞARAN

EFSANELER DAĞI ; KARAGÖL
15.12.2011

Yücel BAŞARAN / Tüm Makaleleri

Sosyal Medya


 

Anadolunun kadim şehirlerini incelediğimiz zaman deniz kenarlarında(İstanbul,İzmir…..gibi) güçlü savunması olan kara parçalarında yada savunmaya ve yaşamaya elverişli yüksek dağ eteklerinde (kayseri, Erzurum, Bursa, Sivas…..) kurulduklarını görürüz . Erzurum Palandökenle, Sivas Kızıldağ la,Kayseri Erciyes dağı ile anılır.

Şebinkarahisar da tarihsel sürecinde bir dağ eteğinde kuruludur ve o dağ ile birlikte anılır. Şebinkarahisar’ı yaşanabilir bir şehir yapan dağ  bugün karagöl diye bildiğimiz dağdır. Karagöl dağı sayesinde tarihin her döneminde yaşanmış bir şehirdir Şebinkarahisar.

Karagöl dağı kimi zaman efsanelere konu olmuş, kimi zamanlarda da halkın sığınağı haline gelmiştir. Karagöl ile ilgili konulara geçmeden dağın ismi üzerindeki incelemelerimiz paylaşacak olursak ; Karagöl dağı adının tarihin her döneminde aynı adla anıldığını sanıyoruz bu kanımızı güçlendirecek deliller varken aksini ispatlayacak hiçbir delile ulaşamıyoruz.

Miladi 3. yy da Kuman/KıpçakTürkleri’nin(Oğuz boylarının dışında kalan Türkler) Anadoluya kadar geldiği ve yöremizi de içine alacak şekilde 60 yıl hükümranlık sürdükleri daha sonraları ise hakimiyetlerini kaybedip hem dinlerini değiştirdikleri hemde bölgemize hakim olan Roma,Bizans,Pontus ve Gürcü krallıklarında askerlik yaptıkları tarih kitaplarında kayıtlıdır. Öyleki bu durumun delili olarak yer adları günümüzde hala yaşamaktadır. Örneğin Alucranın  Koman, Karabörk köyleri, Tamzara mahallemiz gibi. Hatta eski rum köyleri diye bildiğimiz köylerin adlarını araştırdığımızda Rumca yada Pontça olmadıkları bilakis Türkçe oldukları (örneğin Karagevezit(Karagevezider),licese(ilicese), Alişar(Alişir)…gibi) açıkça ortaya çıkmaktadır. bu köylerin adının rumca yada pontça bir karşılığıda yoktur(şimdiye kadar yaptığım araştırmalarda rastlayamadım.), tarihsel adları günümüze kadar ulaşmıştır.

Karagöl kelimesi de Kara sıfatı ile göl cins isminden oluşan isim-sıfat tamlaması özel bir isimdir.Etimoloji biliminde kara kelimesi ile göl kelimesi hiçbir şüpheye mahal bırakmayacak şekilde Türkçe kelimedir. Göl kelimesi Eski Türkçe de köl olarak kullanılmıştır.(1)

1455 tarihli tahrir defterlerinde Karagül Dağı eteklerinde ki Kırık nahiyesi içerisinde Karakölos isimli bir mezranın mevcudiyetini göstermektedir. Karakölos isminden yola çıkacak olursak  burada yaşayan Roma, Bizans ve Pont medeniyetinin de Karagöl dağının adını değiştirmediği, sadece sonuna bir -os- takısı getirerek karakölos şeklinde yer adı olarak kullandıkları , aynı ismin osmanlı kayıtlarına da geçtiğini anlayabiliriz.

Karagöl dağının zirvesinde bulunan Sağrak Göl’ün adına şaşırtıcı bir biçimde 1910 -1928 yılları arasında kazak-kırgız ortaklığı ile kurulan Alaş Orda devletinin milli marşında rastlıyoruz. -saraktır yerimiz- şeklinde geçmektedir sağrak adı.(2)

Karagöl dağı Şebinkarahisar coğrafyasında yaşayanların zor zamanlarında sığınağı haline gelmiştir. Kuraklık dönemlerinde insanlar karagöl dağının zirvelerinde yaşadıkları, orada ekip biçtikleri, hayatlarını yağışların başladığı döneme kadar yaylalarda geçirdikleri  yakın döneme kadar yaşayan yaşlıların anlattıklarından öğreniyoruz. Yaşlılarımızdan kuraklığı geçip geçmediğini Totak Boğazından Kelkit çayını gözetleyerek öğrendiklerini dinledik . Karagöl Dağının eteklerindeki yaylalardaki taş yığınlarının buraların bir zamanlar tarla olarak kullanıldığının emmaresidir.

Karagöl yaylaları iç isyanlar ve savaşlar döneminde de sığınak olarak kullanılmıştır. Nitekim 1243 Kösedağ savaşından sonra Moğol istilacılarının bütün düzlük alanları atları ve hayvanları ile otlattıkları çaresiz kalan yerli ahalinin dağlara sığındıkları tarihi kayıtlar arasında mevcuttur. Babaishak isyanları ve Celali isyanları içinde aynı durum söz konusu olmuştur.

Karagöl dağı aynı zamanda eşkiya ve çeteler için saklanma alanı olarak kullanılmıştır. Sarp Kayalık alanlar ve oldukça geniş çakıllık alanlar çeteler ve eşkıyalar için uygun zemin sağlamıştır.havasının sürekli sisli ve kapalı olmasıda saklanmayı kolaylaştırıcı etmen olmuştur.

Türkülerde de adı geçen Micanoğlu Hüseyin’in Karagöl Dağında saklanıp oradaki yaylacılar tarafından korunduğunu hayatını okuduğumuzda anlıyoruz. Licese Madenleri’nin direktöründen haraç almak amacıyla madenlere akmakta olan Karagöl yayla suyunu kesmekle tehdit etmiş ve bunun sonucu olarak madenin direktörü tarafından Osmanlı hükümetine şikayet edilmiştir.

Topal Osman Ağa çetesi   saklanmak için Karagöl Dağının ıssız alanlarını kullanmışlar, Pontus çetelerinin baş destekçisi olan Anastas Ağayı  Karagöl yaylasında infaz etmişlerdir.

Rum pontus Çeteleri de soygun ve katliam için dağın geçiş noktalarını kullanmışlardır.

Dağın zirvesine yakın noktada bulunan Aygır gölünün zaman zaman kabarıp taştığı anlatılar arasındadır.

Şebinkarahisardan yaylaya gidenlerin harman ayı sonlarında dilek ve istekleri için dua etme yeri yada kuraklıktan kurtulabilmek için topluca yağmur duasına çıktıları, adaklarını kesmek için Karagölü kullandıkları Yaşlı insanlarımızın anlattıkları bilgilerdendir.

21.11.2011

Yücel Başaran/ Karacaören/Şebinkarahisar

—————————————-

Dipnotlar:

[1]   1455 tarihli Tahrir Defteri’nde bugün Karagöl olarak bilinen Karakölos isimli bir yer bulunmaktadır. Karakölos’un ilk şekli büyük bir ihtimalle Karaköl
olmalıdır. Necati Demir, Dânişmend-nâme, s. 180-181

(2)Arğı atam er Türik, biz Kazak elimiz,

Samal tau, şalkar köl, Sarak jerimiz.

&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&

Kökendeki atam er Türk, biz Kazak eliyiz.

Serin dağ, çalkanan göl, Sarak (dağı) yerimiz.



Şebin Havadis - Sosyal Ağlar

Şebin Havadis Sosyal Medyada Biz (Sosyal Ağlar)
HAVA DURUMU
Giresun için Namaz Vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsı
           

DÖVİZ KURLARI

PUAN DURUMU

Giresun Süper Amatör Puan Durumu

 TakımOGBMAYP
1Sanayispor550013515
2Aile ve Sos. Pol.641120813
3Bulancak632116811
4Yeniyolspor530213119
5Şebinkarahisar5302779
6Giresunspor62221098
7Pirazizspor5212687
8Dereli61237155
9Espiyespor5113584
10Eynesil50234102
11Tireboluspor601510221